نفس در قفس

ارگان خبری لیگ حقوق بشر زندانیان ایران
مقاله

نگاهی کوتاه به پیشینه‌ی اعتراضات کارگری اراک / میهن علیخواه

۲-مهر-۱۳۹۶

گروه خبری:

در مجموعه‌ی اخبار پُرشتاب و پُرتعداد روزانه در ۲۸ شهریور ماه یک خبر به خاطر محتوای آن برجستگی بیشتری یافت: سرکوب کارگران شرکت‌های هپکو و آذرآب در شهر اراک توسط پلیس ضد شورش و با گاز اشک‌آور و باتوم و تیرهوایی به خاطر مطالبه‌ی حقوق معوقه‌ی شش ماهه. این واقعه همدردی افکار عمومی را در فضای مجازی برانگیخت و متون زیادی در این رابطه منتشر شد که غالبا و به حق محتوایی احساسی و همراه با همدردی داشت. اما برای آشنایی با ریشه‌های این واقعه و نیز زمین‌ی عمومی وقوع چنین رویدادهایی احتمالا برخوردی عمیق‌تر لازم است.

کارخانه‌ی هپکو در سال ۱۳۵۱ و کارخانه‌ی آذرآب در سال ۱۳۵۴ (در چارچوب کارخانه‌ی ماشین‌سازی بود و در سال ۱۳۶۴ مستقل شد) و در فرایند صنعت‌زایی و تشکیل قطب‌های صنعتی در شهر اراک راه‌اندازی شدند و جایگاه ویژه‌ای در سطح واحدهای تولیدی و صنعتی در کل منطقه‌ی خاورمیانه یافتند. عزم جدی جمهوری اسلامی بر تعمیق و گستردن مناسبات سرمایه‌داری در دهه‌های ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ و با بهره‌گیری از نسخه‌های تحمیلی صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی منجر به در پیش گرفتن سیاست صنعت‌زُدایی تحت عنوان خصوصی‌سازی شد. بدین ترتیب که با در پیش‌گرفتن این سیاست واحدهای صنعتی به سرمایه‌داران واگذار می‌شد. طبیعی بود که شکل‌گیری قشر سرمایه‌دار (موسوم به «بخش خصوصی») در این دوران بدون وابستگی تام و تمام و در هم‌تنیدگی با قدرت حاکمه امکان‌پذیر نبود. شرکت هپکو نیز با همین روش در سال ۱۳۸۶ و از طریق بورس به یک سرمایه‌دار موئتلف سپاه و بنیاد شهید با نام علی‌اصغر عطاریان واگذار شد.

این دوران هم‌زمان با آغاز تحریم‌های بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی ایران بود. عطاریان برای پایین آوردن هزینه‌های تولید، نخستین فشار را بر روی کارگران و قطع حقوق و مزایای آنان و نیز اخراج مرحله به مرحله‌ی آنان متمرکز کرد. در چهاردهم مهر ۱۳۹۵ نخستین اعتراضات شرکت از بخش پیمانکاری شروع شد و به جاهای دیگر کشیده شد. در این زمان مانورهای جناح‌های مختلف حکومت از جمله شورای اسلامی کار، ارگان‌های دولتی، بسیج و … بر روی اعتراضات کارگران آغاز شد. شکایت و عرض‌حال به هیات دولت در جریان سفرهای استانی و … سودی نداشت.

در ۲۴ آذر ۱۳۹۵ و هجدهم دی‌ماه همان سال دور جدیدی از اعتراضات کارگران جهت دریافت حقوق معوقه آغاز شد که دامنه‌ی آن به شهر اراک نیز کشیده شد. پرداخت‌های موقتی و جزیی به کارگران سودی نبخشید و بعد از شش ماه تاخیر در پرداخت حقوق کارگران اعتراضات ادامه یافت و به برخورد خشن و شدید پلیس با کارگرانی که تنها حقوق خود و نان خانواده‌ی خویش را طلب می‌کردند منجر شد. بی‌تردید اعتراضات به پایان خود نرسیده است و امکان تسری آن به صنایع دیگر در صورت تداوم روند صنعت‌زدایی وجود دارد؛ روندی که به تعبیر یکی از نشریات تنها بزرگ‌سالان بیکار و کودکان کار تولید می‌کند.