نفس در قفس

اعلام «وضعیت جنگی» در قوه قضائیه؛ عبور آشکار از اصول دادرسی عادلانه

14-آوریل-2026

گروه خبری: قوه قضائیه -

نفس در قفس، سه شنبه ۲۵ فروردین ۱۴۰۵؛  غلامحسین محسنی اژه ای از اتخاذ «رویکرد جنگی» در عملکرد دستگاه قضایی خبر داد.

به گزارش «نفس در قفس»، ارگان خبری لیگ حقوق بشر زندانیان ایران، رئیس قوه قضائیه در جمع قضات اعلام کرد که رسیدگی به پرونده‌های مرتبط با آنچه «همکاران دشمن» خواند، تا اطلاع ثانوی خارج از چارچوب‌های معمول و بر اساس «مناسبات زمان جنگ» انجام خواهد شد.

محسنی اژه‌ای با تأکید بر «قاطعیت» و «تسریع» در رسیدگی، منتقدان و متهمان این پرونده‌ها را «پیاده‌نظام دشمن» توصیف کرد و از «آرایش کاملاً جنگی» قوه قضائیه سخن گفت. این در حالی است که وی همزمان مدعی پایبندی به «مرّ قانون» و رعایت عدالت شد؛ ادعایی که با مفاد سخنان او در تعارضی آشکار قرار دارد.

اصل بنیادین «حاکمیت قانون» ایجاب می‌کند که قواعد دادرسی عادلانه بدون تبعیض و استثنا رعایت شود. حتی در شرایط اضطراری یا جنگی، نظام‌های حقوقی موظف به حفظ حداقل‌های دادرسی عادلانه هستند و نمی‌توان با توسل به شرایط خاص، این اصول را به‌طور کلی کنار گذاشت.

تأکید بر «شدت عمل» و «تسریع» در رسیدگی، در عمل به معنای تضعیف حقوق اساسی متهمان از جمله حق دفاع مؤثر، اصل برائت و بی‌طرفی مرجع رسیدگی است. این حقوق، به‌عنوان هسته سخت دادرسی عادلانه، حتی در وضعیت‌های اضطراری نیز قابل تعلیق کامل نیستند.

از سوی دیگر، استفاده از عناوینی مانند «همکاران دشمن» یا «پیاده‌نظام دشمن» فاقد تعریف حقوقی دقیق بوده و  زمینه‌ساز تفسیرهای موسع و برخوردهای سلیقه‌ای است؛ امری که با اصل قانونی بودن جرم و مجازات در تعارض است. علاوه بر این، توصیف دستگاه قضایی با ادبیاتی جنگی، بیانگر غلبه رویکرد امنیتی بر رویکرد قضایی بوده و نبار دیگر ثابت می کند  قوه قضائیه نه مستقل است و نه بی طرف، بلکه حافظ منافع و مجری سیاست های حاکمیت است. و چنین اظهاراتی زمینه ساز نقض گسترده و سیتماتیک حقوق شهروندان است.