آغاز تخریب زندان گوهردشت؛ نگرانی از نابودی آثار اعدامهای جمعی سال ۱۳۶۷
نفس در قفس، جمعه ۲۷ شهریور ۱۴۰۵؛ تخریب دیوارهای پیرامونی زندان رجاییشهر کرج، که این زندان بیشتر با نام «گوهردشت» شناخته میشود، از روزهای اخیر آغاز شده است؛ اقدامی که با توجه به سابقه این زندان بهعنوان یکی از محلهای اصلی نگهداری و اعدام زندانیان سیاسی در دهه ۱۳۶۰، نگرانیهایی جدی درباره حفظ آثار، اسناد و شواهد مربوط به نقضهای گسترده حقوق بشر، بهویژه اعدامهای جمعی سال ۱۳۶۷، ایجاد کرده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، عملیات تخریب دیوارهای پیرامونی زندان از ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ آغاز شده، حیدر آسیابی، رئیس سازمان زندانها، اعلام کرده است که این اقدام در چارچوب تعطیلی زندان، جمعآوری دیوارهای محصورکننده و فراهم کردن زمینه برای واگذاری و بهرهبرداری جدید از اراضی این مجموعه انجام میشود. مقامهای محلی نیز از تغییر کاربری این محدوده و استفاده از زمین برای طرحهای جدید شهری سخن گفتهاند.
با این حال، اهمیت گوهردشت صرفاً به کاربری سابق آن بهعنوان یک زندان محدود نمیشود. این مکان در اسناد، شهادتهای بازماندگان و تحقیقات حقوق بشری بهعنوان یکی از محلهای اصلی اعدام زندانیان سیاسی در جریان کشتار تابستان ۱۳۶۷ ثبت شده است. گزارش دفتر حقوق بشر سازمان ملل نیز بر وجود شهادتهای متعدد درباره وقایع آن دوره و ضرورت تحقیقات مستقل، شناسایی قربانیان و حفاظت از محلهای مرتبط با اعدامها تأکید کرده است.
از منظر حقوق بشر و عدالت انتقالی، تغییر یا تخریب مکانهایی که ممکن است دارای ارزش اثباتی و تاریخی باشند، بدون مستندسازی و حفاظت مناسب میتواند روند حقیقتیابی و تحقیقات مستقل درباره نقضهای گذشته را با دشواری مواجه کند. سازمان ملل متحد بر ضرورت حفاظت از محلهای مرتبط با اعدامها و گورهای جمعی، انجام تحقیقات مستقل و بیطرفانه و تضمین حق قربانیان و خانوادههای آنان برای دانستن حقیقت تأکید کرده است.
بر همین اساس، نگرانی اصلی درباره تخریب گوهردشت تنها از میان رفتن یک بنای قدیمی یا تعطیلشده نیست؛ مسئله مهمتر، احتمال از دست رفتن بخشی از شواهد فیزیکی مرتبط با وقایعی است که هنوز ابعاد کامل آن روشن نشده و خانوادههای قربانیان همچنان خواستار روشن شدن سرنوشت عزیزان خود هستند.
حفاظت از چنین مکانهایی، مستندسازی دقیق بخشهای مرتبط با وقایع، ثبت شهادت بازماندگان و فراهم کردن امکان بررسی مستقل و کارشناسی، میتواند در روشن شدن حقیقت و جلوگیری از نابودی شواهد نقش اساسی داشته باشد. تخریب دیوارها میتواند یک اقدام عمرانی تلقی شود، اما حقیقت تاریخی و حق خانوادهها برای دانستن سرنوشت قربانیان، با تخریب ساختمانها از میان نمیرود و نباید امکان بررسی شواهد آن از بین برود.
دیدگاهتان را بنویسید